Charlotte labee theatertour

Charlotte labee theatertour

Tickets bestellen

Stress

Stress hebben is niet normaal: zeg vaarwel tegen chronische stress

Stress heeft tegenwoordig een slechte reputatie. Een beetje stress is zo erg nog niet: in de basis is het niets anders dan druk, spanning of belasting. Een biologische reactie in het lichaam die ons waarschuwt voor gevaar in onveilige situaties, en dus van essentieel belang voor ons bestaan. Maar waarom hebben we er dan toch zoveel last van? Waarom is stress de grootste ziekmaker van deze tijd? Waarom stijgen de burn-out cijfers tot zorgelijke hoogten?

Het heeft alles te maken met chronische stress. In feite is niet het probleem dat we stress ervaren, maar dat we niet meer weten hoe we moeten ontspannen. Hier blijft ons stress-systeem constant actief en bevinden we ons constant in ‘fight or flight’modus, wat een aanslag op het lichaam en de gezondheid is. Je constant gestrest, onrustig, overprikkeld en gejaagd voelen is niet normaal, hoewel het in deze maatschappij soms wel normaal lijkt te zijn. Hoe vaak zuchten we wel niet ‘goed, druk’, als iemand vraagt hoe het gaat? Hoe vaak zeggen we niet dat we ‘even snel’ iets gaan doen?

Zeg vaarwel tegen chronische stress, voordat het te laat is en er chronische gezondheidsklachten ontstaan. Op deze pagina vind je kennis over de werking van stress, links naar de meest handige pagina’s én krijg je tips en handvaten om met stress aan de slag te gaan.

Zit jij vast in de stresscyclus? Dit is wat je moet weten

Chronische stress en de stresscyclus

Chronische stress houdt in dat je last hebt van langdurige en aanhoudende stress die zich over een langere periode opstapelt. Je zenuwstelsel is constant actief en er is een constante afgifte van stresshormonen in het lichaam. Het zenuwstelsel kan niet meer op eigen kracht ontspannen en herstellen. Chronische stress kan dagen, weken tot jaren aanhouden. Dit kan niet eeuwig zo doorgaan: uiteindelijk zullen er fysieke en mentale gezondheidsklachten ontstaan. Stress is niet voor niets de grootste ziekmaker van de westerse wereld op dit moment. Het klinkt onschuldig, maar stress pleegt een aanslag op je hele systeem, waardoor andere processen op een laag pitje of stil worden gezet. Denk aan je immuunsysteem en spijsvertering, bijvoorbeeld. Dit kan tot allerlei klachten leiden, die ik verderop uitlicht.

Bij chronische stress zit je vast in de stresscyclus. Dit is het proces dat plaatsvindt in het lichaam wanneer stress ontstaat. De stresscyclus bevat de volgende fasen:

  1. Stressor: dit is de oorspronkelijke bron van stress, zoals werkgerelateerde druk, financiële zorgen, conflicten in relaties, of minder zichtbare situaties, zoals social media.
  2. Reactie: je lichaam reageert op de stressor door het afgeven van stresshormonen, zoals cortisol en adrenaline. Dit activeert de ‘fight or flight’-respons, wat onze natuurlijke reactie is om met bedreigende situaties om te gaan.
  3. Fysieke reacties: er zijn lichamelijke veranderingen, zoals versnelde hartslag, verhoogde bloeddruk, en gespannen spieren. Deze reacties zijn bedoeld om je voor te bereiden om te vechten of te vluchten – maar tegenwoordig is dat natuurlijk niet echt meer van toepassing.
  4. Coping: we gaan allemaal met verschillende manieren met stress om, zoals probleemoplossing, het zoeken van sociale steun, ontspanningstechnieken, zoeken van afleiding of natuurlijk de welbekende kop in ’t zand.
  5. Herstel of uitputting: als de stressor verdwijnt en je effectieve copingstrategieën gebruikt, kan je lichaam zich herstellen, en keert het terug naar een staat van evenwicht. Als de stressor echter aanhoudt en de copingmechanismen niet effectief zijn, krijg je last van fysieke en mentale uitputting.
  6. Herhaling of chronische stress: als de stressor blijft bestaan en er geen effectieve coping plaatsvindt, kan de stresscyclus zich herhalen en chronische stress veroorzaken.

Het sympathisch zenuwstelsel

Een andere belangrijke term wanneer we het over stress hebben is het sympathisch zenuwstelsel. Ons zenuwstelsel kan zich in sympathische (actieve) en parasympathische (ontspannen) staat bevinden. In 1994 is er door neurowetenschapper Stephen Porges nog een staat aan toegevoegd, omdat er nog een stressreactie is die het lichaam kan geven naast vechten en vluchten. Dit noemen we de polyvagaal theorie:

  1. Dorsale staat: je bevriest (inactiviteit)
  2. Sympathische staat: je vecht of vlucht (actie)
  3. Ventrale of parasympatische staat: je zoekt verbinding en connectie (veiligheid en ontspanning)

De verschillende staten worden geactiveerd door de nervus vagus, de grootste zenuw van ons lichaam die van de hersenen naar de darmen loopt. In het geval van chronische stress wordt de parasympatische staat niet (voldoende) geactiveerd. Dit kan ook gebeuren wanneer de nervus vagus niet actief genoeg is. Met je nervus vagus werken is dus een belangrijke eerste stap om ontspanning in het lichaam te bevorderen. Probeer bijvoorbeeld deze 8 oefeningen om de nervus vagus te stimuleren.

Oorzaken van stress

Natuurlijk zijn de oorzaken van stress voor iedereen anders. Een stressvolle thuissituatie, financiële zorgen, drukte op werk, verplichtingen, toekomstzorgen, ziekte… Dit zijn de grote stressoren die bij veel mensen voor chronische stress kunnen zorgen. Maar er zijn ook meer onzichtbare sluipers. Denk aan negatieve gedachten, een overload aan prikkels, telefoonverslavingen, een gebrek aan zelfliefde, te weinig beweging, gebrek aan voldoening of passie, negatieve gedachten en breinprogrammeringen die ons in de weg zitten. Dit lijken misschien relatief onschuldige dingen, maar zijn wel dingen die dagelijks langskomen en ervoor zorgen dat de stress blijft sluimeren. Het is aan jou om te ontdekken wat deze stressoren voor jou zijn.

Prikkelverslaving

Maar soms is het niet voldoende om enkel de oorzaken van stress weg te nemen. Je kunt namelijk ook verslaafd raken aan stress en prikkels, waardoor je lichaam niet meer weet hoe het moet ontspannen. Je kunt je dan ongemakkelijk of rusteloos voelen wanneer je niet wordt blootgesteld aan stress. Dit gedragspatroon kan leiden tot een soort afhankelijkheid van de adrenaline en andere stresshormonen die vrijkomen tijdens stressvolle situaties.

Een goed voorbeeld hiervan is de onrust die je voelt tijdens momenten waarin je even geen afleidingen hebt. Bijvoorbeeld wanneer je op de bus wacht, of in de wachtkamer van de dokter zit, of tijdens de reclame van een film of serie. Heb jij meteen de drang om je telefoon te pakken? Dan is er een grote kans dat je een verslaving aan prikkels en stresshormonen hebt. Een stressvolle situatie wegnemen is dan niet voldoende: het is belangrijk om je brein en zenuwstelsel opnieuw aan te leren om te ontspannen.

Gezondheidsgevolgen van stress

Langdurige stress heeft talloze gezondheidsrisico’s tot gevolg. Bijna alle westerse ziektebeelden komen op dit moment voort uit chronische stress. Dit komt doordat stress ongezonde processen in gang zet (o.a. hoge bloeddruk, overbelasting van organen), maar ook andere processen belemmert (o.a. immuunsysteem, spijsvertering, emotieregulering). Een aantal van de meest voorkomende gezondheidsrisico’s van chronische stress zijn:

  1. Fysieke gezondheidsproblemen:
    • Hart- en vaatziekten: stress zorgt voor een hoge hartslag en bloeddruk en daarmee voor een verhoogd risico op hartaandoeningen en hypertensie.
    • Immuunsysteem: langdurige stress verzwakt het immuunsysteem, waardoor het lichaam minder goed infecties kan bestrijden.
    • Spijsverteringsproblemen: stress kan bijdragen aan spijsverteringsproblemen zoals maagpijn, indigestie en prikkelbare darmsyndroom (IBS).
    • Pijn en spierspanning: stress kan leiden tot spierspanning en pijn, zoals hoofdpijn, rugpijn, kaakpijn en nekpijn.
  2. Psychische gezondheidsproblemen:
    • Depressie en angst: chronische stress kan bijdragen aan de ontwikkeling van depressie en angststoornissen.
    • Slaapstoornissen: stress kan leiden tot slapeloosheid en verstoorde slaappatronen.
    • Burn-out: chronische stress kan leiden tot burn-out, met klachten als uitputting, cynisme en verminderde professionele prestaties.
    • Verslechtering van de mentale gezondheid:langdurige stress verhoogt het risico op andere psychische aandoeningen, waaronder posttraumatische stressstoornis (PTSS).
  3. Gewichtsproblemen:
    • Stress heeft een invloed op je eetgewoonten, wat kan leiden tot overeten of juist verminderde eetlust, wat kan bijdragen aan gewichtstoename of afname.
  4. Hormonale veranderingen:
    • Langdurige stress kan leiden tot een disbalans in hormonen, zoals cortisol, wat een breed scala aan effecten kan hebben op het lichaam.
  5. Cognitieve gevolgen:
    • Cognitieve problemen: stress beïnvloedt de cognitieve functie en kan leiden tot concentratieproblemen, hersenmist en geheugenverlies.
    • Dementie: langdurige cognitieve problemen kunnen ook leiden tot een verhoogd risico op dementie.

Chronische stress herkennen

Vermoed jij dat je last hebt van chronische stress en maak je je hier zorgen om? Aan de volgende klachten kun je herkennen dat je last hebt van langdurige stress:

  • Hoofdpijn en spierspanningen in de kaken, nek, schouders of rug;
  • Maag- en darmproblemen;
  • Vermoeidheid, uitputting en slaapproblemen;
  • Aanhoudende angst en zorgen;
  • Gevoel van ongemak of onrust;
  • Depressieve gevoelens;
  • Moeite met (simpele) keuzes maken;
  • Terugtrekking uit sociale activiteiten;
  • Veranderde eetgewoonten;
  • Verlangen naar suiker, vet, alcohol of nicotine;
  • Verslavingsgevoelig en drang naar afleiding;
  • Moeite met focus en concentratie;
  • Geheugenproblemen;
  • Prikkelbaar humeur.

Herken jij meerdere van deze klachten bij jezelf? Dan zou de oorzaak heel goed bij stress kunnen liggen, en is het belangrijk dat je de oorzaak van deze stress ontdekt en aanpakt om langdurige gezondheidsklachten te voorkomen.

Stress aanpakken: waar begin je?

Als je aan de slag wil om jouw chronische stress te verhelpen en wil leren om weerbaarder en wendbaarder met stressvolle situaties om te gaan zonder daarvan overprikkeld te raken, vind je het misschien lastig om te beginnen. Want wat werkt het beste? Ik zet op een rij welke stappen in ieder geval belangrijk zijn om mee aan de slag te gaan. Als je hier graag persoonlijke hulp en begeleiding bij wil hebben, kun je altijd contact met ons opnemen.

1. Stressoren elimineren

Dit spreekt natuurlijk voor zich, maar allereerst is het belangrijk om de oorzaken van de stress te vinden en verhelpen. Waar komt de stress die je voelt vandaan? Een te hoge werkdruk, een te volle agenda? Haal je geen voldoening uit de dingen die je dagelijks doet? Leef je op de automatische piloot? Leef je ongezond? Allemaal oorzaken waarbij jij de controle hebt om er iets aan te doen. Als je geen controle hebt over de situatie die stress geeft, zoals bijvoorbeeld financiële zorgen of ziekte, zijn er nog steeds dingen die jij kunt doen om ervoor te zorgen dat jouw brein wendbaarder en weerbaarder met deze situatie om kan gaan.

2. Energie aanvullen met Brain Food

Een eerste stap daarvan is goed voor jezelf gaan zorgen. Stress hebben kost ontzettend veel energie en voedingsstoffen die jouw lichaam eigenlijk elders nodig heeft. Dit gat moet je dagelijks aanvullen, zodat jouw brein en lichaam voldoende energie. Daarnaast zijn er ook veel voedingsstoffen die stress tegengaan en ontspanning promoten, zoals magnesium en vitamine D. Brain Food leert je dat jij jouw gezondheid, gemoedstoestand, energielevel en cognitieve prestaties allemaal kunt beïnvloeden simpelweg door slim te eten.

3. Stress losmaken met beweging

Stress slaat zich op in ons lichaam, wat je voelt door bijvoorbeeld spierspanningen en andere klachten. Als de stress hier langere tijd vastzit, gaat het voor blokkades zorgen. Die stress krijg je los door letterlijk in beweging te komen. Net zoals dat honden zich uitschudden na een stressvolle situatie, vraagt ons lichaam daar ook om. Wandel, ren, spring, dans, schudt, zwem: het helpt allemaal om de stress uit je lichaam te krijgen.

4. Leren ontspannen

Chronische stress ontstaat deels door de oorzaak die stress geeft, maar ook voor een groot deel uit een verkeerde coping strategie. Wij als mensen kunnen tegenwoordig maar moeilijk ontspannen, omdat we afleiding met ontspanning verwarren. We denken dat een film kijken, een wijntje drinken, door Instagram scrollen of gamen ontspanning is, maar niets is minder waar: tijdens al deze activiteiten blijft je brein alert en je zenuwstelsel actief, waardoor je alleen maar meer stress opstapelt. Dat we zo verslaafd zijn aan prikkels is niet onze eigen schuld: we leven in een maatschappij waarin onze aandacht goud waard is. Techbedrijven, marketingafdelingen: ze doen er álles aan om zoveel mogelijk onze aandacht te trekken. En ons brein, alert als het van nature is, reageert op iedere prikkel.

Alleen JIJ hebt de controle om hier anders mee om te gaan. De maatschappij zal niet veranderen, maar jij kunt dat wel. Bewustwording is de eerste stap: als jij je bewust bent van de valkuilen, zoals je nu bent, kun je ze beter ontwijken. Nu is het aan jou om echte ontspanning in het lichaam en de geest te bevorderen. Echt ontspanning ontstaat door:

  • Beweging
  • Stilte: durf je te vervelen
  • De telefoon wegleggen
  • Schrijven om het hoofd leeg te maken
  • Regelmatig de natuur in
  • Yoga
  • Mindfulness (focus op het hier en nu)
  • Meditatie (verhoging van bewustzijn)

Het belang van meditatie

Meditatie is de meest krachtige methode om stress te verminderen en ontspanning te bevorderen. Meditatie kan namelijk de zogenaamde “ontspanningsrespons” activeren, het tegenovergestelde van de ‘fight or flight’-modus. Door diep adem te halen, je geest te focussen en het lichaam te ontspannen, verminderen de fysiologische reacties op stress, zoals verhoogde hartslag en bloeddruk. Daarnaast heeft meditatie talloze andere gezondheidsvoordelen. Hoe vaker je meditatie beoefent, hoe makkelijker het wordt, en hoe sneller je naar deze staat van rust, stilte en ontspanning in jezelf kunt. Met deze complete meditatie-gids kun jij deze fijne gewoonte ook in jouw leven brengen.

En gezonde stress dan?

In de inleiding benoemde ik al dat stress in de basis gezond voor ons kan zijn. Stress is immers een natuurlijke reactie van ons lichaam. Sterker nog: een gezonde stressreactie bevordert juist de ontspanning van ons lichaam, omdat het lichaam automatisch is ingesteld om het parasympatische zenuwstelsel te activeren na een moment van stress. Bij chronische stress is dit systeem echter ‘lui’ geworden. Het is ongevoelig geworden door de constante sluimerende stress, waardoor de parasympaticus niet meer wordt geactiveerd. Door gezonde stressprikkels (ook wel hermetische prikkels genoemd) toe te dienen, activeren we de nervus vagus op een gezonde manier en bevorderen daarmee ook de ontspanning. Dit noemen we intermittent living. Dit soort stressprikkels zijn:

  • Honger (intermittent fasting)
  • Dorst
  • Koude (ijsbad) en warmte (sauna)
  • Intense beweging (sprintje)
  • Breathwork

Ook deze technieken kun je (onder begeleiding) inzetten om jouw lichaam stress op een andere manier te laten ervaren.

Heb je last van stress in jouw dagelijks leven en ben je bang dat het jouw gezondheid beïnvloed? Wij kunnen hier hulp of begeleiding bij bieden om samen met jou een persoonlijk plan te maken om de stress te verminderen en ontspanning te bevorderen. Je kunt hiervoor altijd contact met ons opnemen. Ook kun je een kijkje nemen bij de vele opleidingen en trainingen van het Brain Balance Instituut, zoals de Boost Grip op Stress