Het brein is een complex orgaan dat bestaat uit miljarden kleine cellen (neuronen). Maar minstens zo belangrijk als deze cellen zijn de synapsen die ze verbinden. Zonder deze hersenverbindingen zouden we niet kunnen denken, voelen, handelen en reageren. Maar wat zijn synapsen eigenlijk en hoe houden we deze verbindingen sterk en gezond?

Wat zijn synapsen precies?

Synapsen zijn piepkleine ruimtes waarin hersencellen met elkaar kunnen communiceren. Je kunt ze ook wel zien als de wegen die ervoor zorgen dat signalen van het ene neuron (de presynaptische cel die het signaal verstuurt) naar het andere (de postsynaptische cel die het signaal ontvangt) kunnen reizen.

Het signaal van de presynaptische cel wordt overgebracht naar de postsynaptische cel via een chemische boodschapper; een neurotransmitter. Deze neurotransmitter wordt vrijgegeven door de presynaptische cel en bindt zich aan een receptor op de postsynaptische cel. De receptor stuurt vervolgens een elektrische impuls door de postsynaptische cel.

Synapsen en hersennetwerken

Elk neuron in ons brein heeft maar liefst honderden tot tienduizenden synapsen. Het totale aantal synapsen in de hersenen wordt hierdoor geschat op 100 biljoen tot 1000 biljoen. Deze synapsen kunnen samen hersennetwerken vormen; groepen neuronen die met elkaar verbonden zijn en samenwerken om bepaalde taken uit te voeren.

Je kunt zo’n hersennetwerk ook wel vergelijken met een wegennetwerk. Hoe vaker bepaalde wegen worden gebruikt, hoe breder en vlakker ze worden. Dit maakt het voor auto’s makkelijker om erover te rijden. Hetzelfde geldt voor synapsen. Hoe vaker je bepaalde wegen (synapsen) in je brein gebruikt, hoe makkelijker signalen over deze synapsen kunnen reizen.

Hoe kun je synapsen versterken?

Het aantal synapsen in het brein neemt toe tijdens onze kindertijd en adolescentie. Na het volwassen worden neemt het aantal synapsen af, maar de hoeveelheid en sterkte van synapsen kan veranderen door ervaring. Dit proces, waarbij het brein kan leren en zich kan aanpassen aan nieuwe situaties, staat ook wel bekend als neuroplasticiteit.

Door dingen te doen die we belangrijk vinden, kunnen we de synapsen in onze hersenen dus versterken. Dit kan ons helpen om deze dingen beter te leren en te doen. Dit is bijvoorbeeld waarom puzzelen tal van positieve effecten heeft voor het brein. Maar ook waarom taxichauffeurs vaak een grotere hippocampus hebben dan gemiddeld.

Hoe ga ik afname van synapsen tegen?

Om je brein gezond en veerkrachtig te houden, wil je de afname van het aantal synapsen tegengaan en de vorming van nieuwe synapsen stimuleren. Dit doe je met een gezonde levensstijl, waarin je jezelf fysiek en mentaal regelmatig uitdaagt maar tegelijkertijd ruimte biedt voor herstel en ontspanning. Voorbeelden hiervan zijn:

• Brain Food. Gezonde voeding is nodig voor synapsen omdat het de bouwstenen en de energie levert die nodig zijn om synapsen te vormen, te onderhouden en te versterken.
• Bewegen leidt tot een toename van de activiteit van neuronen en bloed naar de hersenen. Dit draagt bij aan de vorming en versterking van nieuwe en bestaande synapsen.
• Voldoende slaap. Tijdens de slaap verwerkt het brein informatie en ervaringen uit de dag. Naar aanleiding hiervan vormt het nieuwe synapsen en versterkt het bestaande synapsen.
• Leren en uitdaging. Leren en uitdaging zijn twee belangrijke factoren voor neuroplasticiteit. Hoe meer we ons brein uitdagen, hoe meer nieuwe synapsen we aanmaken.
• Sociaal contact. Sociale interactie kan leiden tot de aanmaak van nieuwe synapsen in hersengebieden die betrokken zijn bij empathie, samenwerking en probleemoplossing.