Tijdens mijn reis loop ik ook tegen mijn eigen vooroordelen aan. Bijvoorbeeld over de positie van vrouwen in verschillende culturen. Het zorgt dat ik ook weer kritisch naar onze eigen cultuur kan kijken. Want, ja, vrouwen hebben in Nederland veel vrijheid. Maar waarom lopen dan toch zoveel vrouwen aan tegen dezelfde problemen: namelijk dat ze zichzelf altijd aanpassen en wegcijferen?

Ook hier valt er op dat vlak nog veel te behalen.

Op dit moment verblijf ik met mijn gezin een week in Jordanië, en de eerste dagen waren we in Aqaba. Daar raakten we in een winkel in gesprek met Ali. Hij bood ons wat te drinken aan en vroeg ons wat we van Jordanië vinden. Daarop antwoordde ik dat ik heel positief verrast was. “Waarom?” vroeg Ali me.

“Jullie hebben zoveel respect naar vrouwen toe”, antwoordde ik. “En als ik heel eerlijk ben, had ik dat niet verwacht. Ik heb veel gelezen over dit land, en daar lees je toch wel dat je je als vrouw moet bedekken, en dat als je dat niet doet, de reacties anders kunnen zijn.”

Ali moest toen lachen. “Toeristen komen hier altijd compleet bedekt aan, maar komen er dan bij aankomst achter dat dit meer moet in ons buurland Saudi-Arabië.”

In Jordanië is de cultuur een stuk meer openminded en hebben vrouwen dus veel meer vrijheid dan ik op voorhand verwachtte. Ali vertelde dat die vernieuwing al jaren geleden ingezet was.

Later maakte ik samen met een gids een paardenrit door de woestijn. We hadden urenlang gesprekken over het leven: heerlijk vind ik dat. Op een gegeven moment vertelde hij me dat hij zeven kinderen wilde. Toen ik hem vroeg waarom, antwoordde hij dat hij zelf uit een gezin van veertien kinderen kwam en dat heel fijn vond. Ik vond dat heftig: dan moet je je als vrouw zijnde wel heel erg wegcijferen om voor veertien kinderen te kunnen zorgen – zelfs al gaan de kinderen op een gegeven moment voor elkaar zorgen. Toch wist mijn gids het heel zeker: “ik wil zeven kinderen, want mijn vrouw werkt niet, en als zij meerdere kinderen heeft, heeft ze ook niet de ruimte om te nadenken over wat ze allemaal nog meer wil in het leven.” Hij moest erom lachen. Toen besefte ik me toch weer even hoe groot het verschil kan zijn tussen twee plekken op de wereld, die relatief niet eens zo ver van elkaar liggen. De ‘vernieuwing’ waar Ali over sprak, gaat in stappen. Als dingen veranderen, dan gaan daar jaren overheen. Dat geldt voor culturen, maar ook voor persoonlijke processen.

Door deze gesprekken ben ik gaan nadenken wat wij vrouwen vanuit ons nature-systeem doen voor de mensen om ons heen, de zorg die wij dragen voor onze familie, ons gezin. Het zit zo in ons vrouwen om ons aan te passen. Ik herken dit gedrag in mezelf, maar ook bij bijna alle vrouwen om me heen. In het werk wat ik doe, bij de opleidingen, de 1-op-1 consulten, is dit een van de meest voorkomende dingen waar vrouwen tegenaan lopen. ‘Ik cijfer mezelf weg.’ ‘Ik ben te veel bezig voor een ander.’ ‘Ik leef alleen voor mijn gezin en mijn werk.’

Ook ik keek vroeger op die manier naar mezelf. Ik paste me aan, wilde voor iedereen mijn beste versie zijn. Hierdoor vergat ik wat ik zelf eigenlijk nodig had. Ik vond het mezelf niet waard om aandacht aan mezelf te schenken, om mijn problemen te delen, om open en eerlijk te zijn. Want stel je voor dat iemand daar een mening over had! Dat maakte dat ik voornamelijk in de aanpassing zat en mezelf stukje voor stukje kwijtraakte. Ik vond dat ik die toffe baan niet waard was, dat ik niet knap genoeg was, niet slim genoeg was. Laat staan dat ik het mezelf waard vond om mijn droomleven te leven.

En hier lopen veel vrouwen tegenaan. Waarom nou juist vrouwen? Omdat zij jarenlang de ondergeschikte sekse zijn geweest. Er is duizenden jaren lang aan vrouwen verteld dat zij niets te zeggen hebben, dat zij ondergeschikt zijn aan eerst hun vader en dan hun man. Dat zij zich aan moeten passen en kinderen moeten baren. Dat zolang je als vrouw vriendelijk, aantrekkelijk en zorgzaam bent, het wel goed met je komt. Het is niet zo vreemd dat vrouwen in de war zijn nu dit (in westerse landen) eigenlijk allemaal niet meer ‘hoeft’, maar dit gedrag er nog wel in zit. Dit is een stukje generational trauma dat op komt zetten: die jarenlange onderdrukking zit in onze genen, onze cellen.

Maar ook in de maatschappij zit dit er nog in. Dan kunnen we wel met de vinger naar landen als Jordanië wijzen en zeggen dat de verandering daar te langzaam gaat, maar laten we eens naar onze eigen cultuur kijken. Als een vrouw een weekend alleen weggaat, of met vriendinnen, dan wordt meteen de vraag gesteld: ‘en de kinderen dan?’. Wanneer een man weggaat en hetzelfde doet, dan zeggen we alleen ‘veel plezier!’. Wanneer een vrouw fulltime werkt en voor een carrière gaat, is er altijd de vraag: ‘hoe doe je dit dan met je kinderen?’ Nog nooit heb ik iemand deze vraag aan een man horen stellen.

Dit komt omdat deze manier van denken onbewust van generatie op generatie is overgegeven. Dit sijpelt door in onze cellen, gewoontes en gedachten. We houden ons als mensen vast aan wat ‘gewoon’ en vertrouwd is, en hebben moeite met zien hoe het anders kan. Dit kost immers veel tijd, energie en bewuste aandacht.

Niet zo gek dus, dat veel vrouwen moeite hebben om voor zichzelf en hun droomleven te kiezen. Er wordt ons geleerd vanuit schaarste te denken: je kunt niet alles hebben, als je het een kiest, moet je het ander opgeven. Dit heeft effect: kijken we naar de statistieken, dan zijn het gemiddeld vaker vrouwen die een burn-out oplopen. Alleen maar omdat de maatschappij nog steeds in hokjes denkt en aan vrouwen hogere verwachtingen stelt dan aan mannen. Ja, je mag best die drukke baan hebben, maar dan moet je óók een goede moeder zijn, voor je eigen ouders (en schoonouders) zorgen, een leuke vriendinnengroep hebben en er een beetje jong uit blijven zien.

Tijd om eens anders na te gaan denken: hoe kun jij je als vrouw weer in het middelpunt van je eigen leven zetten?