We kunnen ons bijna geen leven zonder series meer voorstellen. Alles dat we maar willen kijken hebben we binnen handbereik. Binge-watching is een geaccepteerd werkwoord geworden. Maar voor ons oeroude brein is deze activiteit nog ‘nieuw’. Wat gebeurt er in je brein wanneer je series kijkt?

Zoals je misschien al kunt bedenken, is dat niet veel goeds.

Verhoogde empathie

Laten we positief beginnen. Het kijken van films en series heeft een belangrijk voordeel voor ons brein: het verhoogt de empathie. Door films en series te kijken verplaatsen we ons in de situatie van een ander en worden we blootgesteld aan emoties en ervaringen die we zelf misschien niet vaak hebben. Dit maakt nieuwe neuronen en neurale paden aan, waardoor je met meer empathie kunt reageren op situaties in jouw omgeving. Maar het lezen van een boek heeft hetzelfde effect, terwijl lezen niet de volgende nadelen van series kijken heeft.

Verhoogde angst en stress

Hoewel het zien van nieuwe situaties en ervaringen je empathie wellicht verhoogt, verhoogt het onbewust ook je angst en stressniveau. Hoewel je bewust wel weet dat wat jij op het schermt ziet niet echt is, kan jouw brein biologisch geen onderscheid maken tussen gedachten of beelden die wel of niet waar zijn. Iedere gedachte die je hebt wordt als waarheid in het onderbewuste verankerd, en zo werkt dat ook met de situaties die je in een serie ziet. Kijk je een verdrietige of gewelddadige serie, dan levert dat dus enorm veel stress in je systeem op. Je adrenaline- en cortisolniveaus verhogen, met alle lichamelijke reacties van dien. Dit is mentaal én fysiek vermoeiend.

Post-screen time anger

Voel jij je ook zo chagrijnig en geïrriteerd nadat je lang naar een serie hebt gekeken, uren door social media hebt gescrolled of een aantal uur hebt gegamed? In de psychologie is daar een nieuwe term voor gekomen: post-screen time anger (boosheid na schermtijd). De focus ligt daar vooral op kinderen, maar volwassenen hebben hier net zoveel last van. Waar komt dat korte lontje na schermtijd vandaan? Dit heeft alles te maken met de energieverdeling in ons brein. Naar een scherm kijken en alle prikkels daarvan verwerken kost het brein ontzettend veel energie. Het raakt binnen no time overprikkeld en er ontstaat een energietekort.

Dit betekent dat het brein moet gaan kiezen waar het resterende beetje energie naartoe gaat. Als het dan moet kiezen tussen het oerbrein, dat onze basisfuncties als de hartslag en de ademhaling regelt, of het limbisch systeem, waar onze emotieregulering plaatsvindt, is de keuze snel gemaakt. Het oerbrein zal altijd voorgaan in ‘noodsituaties’, omdat overleven voorop staat. Dat betekent dat het limbisch systeem op een laag pitje gaat opereren en we onze emoties niet meer kunnen reguleren. En hup, daar ontstaat dat chagrijnige gevoel.

Dopamineverslaving

Als laatste heb je ongetwijfeld wel eens ervaren hoe verslavend het is om naar series te kijken. Daar komt de term binge-watching dan ook vandaan: aflevering na aflevering kijken omdat je niet kunt stoppen. Ook hier zijn we weer de slaaf van ons brein. Als een aflevering eindigt, wil je weten hoe het verder gaat. Om daarachter te komen, moet je verder kijken. Als je dat doet word je beloningssysteem geactiveerd en komt er dopamine vrij, een stofje waardoor we ons voldaan en blij voelen. Dit gevoel is echter maar kortstondig en ons brein wil er steeds meer van, waardoor het je dwingt om verder te blijven kijken. Dit zorgt voor het verslavende effect.

Dat we vroeger een week moesten wachten op een nieuwe aflevering van onze favoriete serie, is dus nog helemaal zo gek nog niet. Hoewel series kijken makkelijk entertainment is, is het een allesbehalve ontspannende activiteit voor het brein. Maak dus afspraken met jezelf: een aflevering, en dan stop je weer.