Soms ben je in gesprek met iemand en overvalt je ineens dat gekke gevoel: ik heb dit moment eerder meegemaakt – al weet je dat dat niet kan. Dit vreemde, vaak verontrustende gevoel wordt déjà vu genoemd. De term komt uit het Frans en betekent letterlijk “al gezien”. Maar wat gebeurt er precies in je hersenen als je een déjà vu ervaart?

Is het een teken van helderziendheid of slechts een spelletje van je brein?

Wat is déjà vu?

Déjà vu is een fenomeen dat ongeveer 60-70% van de mensen minstens één keer in hun leven ervaart – maar meestal komt het vaker voor. Het wordt vaak omschreven als een plotselinge, intense indruk dat een huidige situatie eerder is voorgekomen, terwijl je rationeel weet dat dit eigenlijk helemaal niet kan. Het is een kortstondig gevoel dat meestal binnen enkele seconden verdwijnt, maar de impact kan nog lang daarna gevoeld worden. Het voelt een beetje gek en mysterieus.

Wetenschappelijke verklaringen

Er zijn verschillende theorieën over wat er gebeurt in de hersenen tijdens een déjà vu. Een van de meest geaccepteerde verklaringen is dat het een soort kortsluiting in de hersenen is. Volgens onderzoek van Dr. Akira O’Connor van de Universiteit van St. Andrews wordt déjà vu veroorzaakt door een kortstondige storing in de hersenfuncties die verantwoordelijk zijn voor het geheugen. Een klein foutje, waarbij een ervaring naar het herinneringencentrum wordt gestuurd voordat je bewustzijn het verwerkt heeft, waardoor jij het als herinnering binnenkrijgt.

Een andere studie, uitgevoerd door Anne Cleary van de Colorado State University, vermoedt dat déjà vu verband houdt met herkenningsgeheugen en de manier waarop onze hersenen informatie opslaan en ophalen. Volgens Cleary ontstaat déjà vu wanneer er een sterke gelijkenis is tussen de huidige situatie en een opgeslagen herinnering waar ons bewustzijn niet goed bij kan. Deze gelijkenis triggert een gevoel van herkenning zonder dat je je de details van die andere herinnering goed voor je kunt halen.

Neurologische perspectieven

Neurologen hebben ook aangetoond dat déjà vu vaak voorkomt bij mensen met epilepsie, vooral wanneer de aanvallen beginnen in de temporale kwab van de hersenen. Dit suggereert dat déjà vu een soort van kleine elektrische storing kan zijn, vergelijkbaar met de activiteit die plaatsvindt tijdens een epileptische aanval, zij het op een veel kleinere schaal.

Maar opvallend is dat déjà vu ook vaker voorkomt bij jongere mensen dan bij oudere mensen. Omdat jongere mensen vaak een beter geheugen hebben dan ouderen, zou déjà vu juist een signaal van een gezond brein kunnen zijn. Onderzoekers vermoeden dat het brein tijdens een déjà vu een soort feitencheck doet – je hersenen zijn hard aan het werk om alles goed te herinnerinen. Zo’n déjà vu is dan simpelweg een signaal dat alles weer even op een rijtje wordt gezet.

Niet helemaal duidelijk

Helemaal zeker weten wetenschappers dus niet wat er precies in het brein gebeurt tijdens een déjà vu. Maar wat wel zeker is, is dat het niets schadelijks is en (helaas) ook niet dat we de toekomst kunnen voorspellen.